Zamanda yolculuk nasıl yapılıyor ?



Şili’nin en yüksek dağının tepesinde bir çöl. Buraya tam 64 adet dev anten kuruluyor. Amaç tarihin en büyük radyo teleskopunu imal etmek. ALMA adı verilen proje öyle bir teleskop yaratacak ki bu şekilde tam 16 milyar yıl geçmişi gözlemek mümkün olacak.

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi’nde (CERN) kainatın başlangıç şartlarını çözmek amacıyla yapılan Atlas deneyinden sonra dev ölçekli bilimsel çalışmalar durmaksızın devam ediyor. Bunların başlıcası, Atlas deneyinin gölgesinde kalan ama en az onun kadar büyük ölçekli ALMA projesi. Şili’de yapımı süren ALMA aslen “Atacama Large Millimeter Array”in (Atakama Büyük Milimetre Dizgesi) kısaltması.

And Dağları’nın en yüksek noktasına konuşlanan ALMA milimetrik dalga boyunda çalışacak 64 adet radyo teleskopunun birbirine bağlanmasıyla kurulacak bir uzay teleskopu. Amaç dünyanın nasıl oluştuğunu keşfetmek. Bilim adamları bunun için CERN’deki deney gibi evrenin oluşumunu laboratuar ortamında yeniden yaratmayacaklar. Onun yerine gözlem yapmayı ve diğer yıldız takımlarına bakmayı hedefliyorlar. Bu şekilde evrenin oluşumunu gözleyecekler. Yapımına 2003 yılında başlanan dev teleskop kombinesi 2012 yılında tamamlanacak. Bütçe ise bir milyar doların üzerinde.

Teleskop, hedef hakkında daha çok bilgi edinilebilmesi için çok hassas olan milimetrik dalga boyunda çalışıyor. Bu şekilde astronotlara evrenin en erken dönemlerinde oluşmuş göktaşlarını ve Samanyolu ile yakın gökadalarda gaz ve tozların içine gömülü yıldız oluşum bölgelerini izleme şansı verecek. Yani hem evrenin erken dönemini gösterecek, hem de şu ana kadar hiç keşfedilmemiş yıldızlar görünebilir kılacak.

5058 metre yükseklikteki Atakama Çölü’nde 23 bin metrekarelik alana kurulacak 64 dev antenden oluşan proje Avrupa, Japonya, Tayvan, ABD, Kanada ve Şili ortaklığıyla yürütülüyor. Japonya tek başına 16 antenin yapımını üstlenmiş durumda. Bunların üç tanesini tamamlayarak projenin ayağa kalkmasına da önayak oldu. Uzayın derinliklerinden gelen ilk görüntüler bu sayede Temmuz ayında elde edildi. Aydaki sıcaklık dağılımını gösteren görüntüler, antenlerin temel performansını da ortaya koyuyor.

ALMA’nın Şili’de bir dağın başına kurulmasının da bir nedeni var elbette. Orada hava öyle kuru ki milimetrik dalga boyundaki hassas radyo dalgaları atmosferdeki doğal nem tarafından emilemiyor. Çok geniş bir frekans aralığında çalışacak olan teleskoptan en iyi sonucun alınabilmesi için çorak bir ortam lazım. Dünyanın en kurak çölü olma özelliğini taşıyan Atakama Çölü de bu nedenle ALMA’yı koyacak en uygun yer.

Nasıl çalışıyor?

ALMA 46 milyar ışık yılı ötedeki objeleri görebilecek. Püf noktası şu: Işık yılı zaman değil uzaklık belirten bir birim. Fakat ışığın hızı sabit. Dolayısıyla sizden çok çok uzakta bir cisme baktığınızda o cismin tam şu anki halini değil epey bir önceki halini görmüş oluyorsunuz. Yani o cisimden yansıyan görüntünün size ulaşması zaman alıyor. Aynen ses gibi... Bunu büyük ölçekte düşünün. ALMA 46 milyar ışık yılı ötedeki bir nesneye bakarken aslında o şeyin 16 milyar yıl önceki halini görmüş olacak. Yani bu zaman makinesi geçmişin fotoğrafını çekiyor.